psixoloq.info » Xəbərlər » Torpaq cərşənbəsi və bu günlə bağlı inanclar

Torpaq cərşənbəsi və bu günlə bağlı inanclar

Gunay.R 982
"Bizim Yeni İlimiz" sayılan Novruz Bayramı gəlir. Novruzun gəlişi baharın gəlişi deməkdir. Təbiətin oyanması, hər yerin yaşıllaşması, ağacların tumurcuqlaması, təbiətin öz yaşıl libasını geynməsi kimi bədii-poetik ifadələrlə vəsf edirik bu təmtəraqı. Qısaca isə bu, BİZİM BAYRAMIMIZDIR. Bahar Bayramıdır. Amma Novruzdan əvvəl onun bərəkətlilik simvolu olan 4 çərşənbəni qeyd etdik: Su, Od, Yel, və by gün sonuncusu ilaxır çərşənbəsi sayılan Topraq çərşənbəsini. Hər çərşənbə axşamı qeyd olunan çərşənbələrdə hər kəs bir-biri ilə bayramlaşır, evlərdə plov dəmlənir, bayram süfrəsi açılır, tonqal qalanır, səməni cücərdilir. Və hər kəs müqəddəs çərşənbələri yüksək əhval-ruhiyyə ilə qarşılayır.

Sonuncu çərşənbəmiz Torpaq- xüsusilə fərqlənir. Torpaq insan yaradılışının əsas maddi əsası olmaq etibarilə bu prosesdə son dərəcə əhəmiyyətli bir mövqeyə malikdir. Torpaq müqəddəsliyinin türk mifoloji görüşləri ilə bərabər, etnik-əxlaqi dəyərlər sistemində yurd, vətən, el-oba anlayışı ilə yanaşı, yaradılışın maddi əsası olmasından irəli gələrək sakral mifoloji semantikaya da malikdir. Yazda torpağın oyanmasının mifik kökləri etibarilə dirilmə, canlanma anlayışı ilə əlaqədardır. Bu isə ilk növbədə insanın yaradılışı mifindən qaynaqlanır.
Axır çərşənbədə nələr etməli?

Axır çərşənbədə tonqal qalanması, plov dəmlənməsi, səməni, xonça, qapı pusma, şam yandırma, bayramlaşma və s kimi adət ənənələrdən əlavə fala baxmaq və bir çox adət ənənələr öz aktuallığını qoruyur. Beləki, axır çərşənbədə Heyva Çubuğundan gözmuncuğu düzəldirlər.

Qədim el adətlərinə və inanclara görə, axır çərşənbədə uşağa beşik düzəldərlər, gün çıxmamış su üstündən atdanarlar, tonqal yandırar, kəlin buynuzuna qırmızı bağlar, qorxanların başından su töküb qorxunu alarlar, evdən pul verməzlər, qonşuya ələk verməzlər. Axır çərşənbə günü şamı yarımçıq söndürməzlər, ailə üzvlərinin sayına görə şam yandırır, evdən od, kibrit, neft, ağartı, un, çörək verməzlər. Axır çərşənbə gecəsi tez yatmazlar, evdə qazan asarlar, vəfat etmiş yaxın adamları yada salarlar, vəfat etmiş yaxın adamların adını çəkib “filankəslərin adına qazan asdım” deyib qazana ət, düyü və s. tökərlər.Axır çərşənbə günü ertədən lampa yandırarlar.
Bu kimi adət-ənənələrdən əlavə Novruz fallarıda çox məşhurdur.
Niyyətlərin axşamı.

İlin axır çərşənbə axşamı gecəsi cavan qızlar bir yerə yığışırlar. Bir qaba su tökürlər. Əllərindəki üzükləri çıxarıb saçlarına salırlar. Niyyət tutub üzüyü suyun üstündən keçirirlər. Üzük fırlanmağa başlayır və qabın divarlarına dəyir. Üzük neçə dəfə qaba dəyirsə, sayırsan. Demək o yaşda da gəlin gedəcəksən.

Yenə də inanclara görə, axır çərşənbə gecəsi ürəyində niyyət tutub yatmaq lazımdır. Gecə yarısı yuxudan dur və şamı yandır. Şamı götürüb güzgüyə yaxınlaş. Güzgüdə gələcək nişanlını görəcəksən. Amma gərək qorxmayasan. Qorxsan bu niyyətin baş tutmaz.

İlin axır çərşənbə günü niyyət tutub bağa getmək lazımdır. Bağdan bir çəngə ot qırırsan. Niyyət düzdürsə, sühərəsi gəlib görürsən ki, qırdığın otlar uzanıb əvvəlki kimi olub.
lin axır çərşənbə gecəsi ürəyində niyyət tutursan. Bağda bir daşı qaldırıb altını təmizləyirsən. Niyyətin hasilə çatandan sonra, gəlib daşın altına baxırsan. Görürsən ki, daşın altında ot bitib.

İlin axır çərşənbə axşamı ana uşaqlarının başından tük qırır və axar suya atır. Bir qab həmin yerdən su götürür və uşaqlarının üstünə çiləyirsən. Guya ki, bu su təmizlik, sağlamlıq, paklıq gətirir. Həmin ili uşaqlar xəstələnmir.

Qeyd edək ki, Novruz (farsca "yeni gün" mənasındadır) Şəmsi təqvimi ilə yeni ilin başlanması bayramıdır, yazda gecə ilə gündüzün bərabər olduğu günə təsadüf edir. Novruz bayramı əsrlərin dərinliyindən gəlib bizim günlərə çıxmış ən şən və gözəl, nikbin bayramlardan biridir. Qədim İran şəmsi təqvimi ilə fərvərdin ayının birinci gününə, Qriqori təqvimi ilə mart ayının 21-22-nə və ya nadir hallarda 23-nə düşür. Ölkəmizdə Novruz bayramı bir çox türkdilli və müsəlman ölkələrində, o cümlədən Orta Asiya Respublikalarında və Azərbaycanda qeyd edilir. Novruz bayramı, birlik, qardaşlıq bayramı, xalq şənliyidir. Qədim dövrlərdən bəri xalqımız Novruzu yeni ilin başlanğıcı hesab etmiş, onu bolluq, bərəkət və firavanlığın əzəli kimi rəmziləşdirmişdir.
Sizlərə ilaxır çərşənbə ilə bağlı bəzi inancları təqdim edirik.

1. Axır çərşənbədə heyva çubuğundan gözmuncuğu düzəldərlər.
2. Axır çərşənbədə uşağa beşik düzəldərlər.
3. Axır çərşənbədə gün çıxmamış su üstündən atdanarlar.
4. Axır çərşənbədə tonqal yandırarlar.
5. Axır çərşənbədə kəlin buynuzuna qırmızı bağlarlar.
6. Axır çərşənbədə qorxanların başından su töküb qorxunu alarlar.
7. Axır çərşənbədə sağmal malın buynuzuna qırmızı bağlarlar.
8. Axır çərşənbədə toy üçün ayrılmış qoyunların boynuna qırmızı bağlarlar.
9. Axır çərşənbədə çimərlər.
10. Axır çərşənbədə evdən pul verməzlər.
11. Axır çərşənbədə qonşuya ələk verməzlər.
12. Axır çərşənbə günü borc un verməzlər.
13. Axır çərşənbə günü şam yarımçıq söndürməzlər.
14. Axır çərşənbə günü ailə üzvlərinin sayına görə şam yandırırlar.
15. Axır çərşənbə günü evdən od, kibrit, neft verməzlər.
16. Axır çərşənbə günü evdən ağartı verməzlər.
17. Axır çərşənbə günü zahı üstünə getməzlər.
18. Axır çərşənbə günü evdən çörək verməzlər.
19. Axır çərşənbə gecəsi tez yatmazlar.
20. Axır çərşənbə gecəsi evdə qazan asarlar.
21. Axır çərşənbə gecəsi vəfat etmiş yaxın adamları yada salarlar.
22. Axır çərşənbə gecəsi vəfat etmiş yaxın adamların adını çəkib “filankəslərin adına qazan asdım” deyib qazana ət, düyü və s. tökərlər.
23. Axır çərşənbə günü ertədən lampa yandırarlar.

Məqaləni paylaş

Rəyini bildir